|
BANG HANGIN MIZORAMAH AUTONOMOUS DISTRICT COUNCIL I NEIH KISAM - J. Thang Lian Pau | May 17, 2007
Bang hangin Mizorama i dinmun
awlmawhhuai i chih chiangin:
Tua bang gamah Zo
suan ten Mizoram min tawh state khat i neih khak zenzen bangzah takin phatuam
i hiam? Mailamah
Zo suan bup vai
paikanin Manipur-a eimite politics kalbi en leng, a state sunga Zo suan teng
kikhuikhawma Union Territory vaihawmna neih hiam, ahih kei leh Greater Mizoram
kichi Mizorama kigawmkhawm hiam a tup ahi hi. Mizorama eimite politics kalbi
leuleu pen Autonomous District Council neih hiam, Manipur-a eimite politics
kalbi bangbanga kingat hiam hi. Hih vai teng khempeuh pen ei Zomi min pomte
lakah Zomi Council hiam, ZRO hiam’ deihna zuia kal i suan a kulna khat om gige
hi.
Tua bang kawmkalah
Mizoramah ADC i neih nang i sep masak pen kul ka sakna ka ngen nuam hi.
Union Territory
(UT) leh Greater Mizoram vai pen Naga issue siksana North East India bup a
kilep phat hun chiang a result muh theih hiam hi pan ding hi. UT ngah hi
zenzen leng zong Manipura eimite kikal dinmun i et chiangin President Rule in
hong hapdaih mun mahmah kul ding zahin kiphinna tawh i kidim thei ding hi.
Greater Mizoramah lut leng lah state kumpi in tribe recognised i
hihnasa chiat siksanin hong khenkham veve ding a, Zomi min lah palh zolo, lah
i kilom thei tuan kei ding hi.
Tua ahih manin
Mizoramah ADC i neih masak phot kisapna hong langsak hi. ADC pen UT leh
Greater Mizoram a lawhching kei leh i kinepna ding omsa hi ding hi.
ADC nei leng Mizorama eimite bek tham loh Kawlgam leh Manipura eimi ten
phattuampih khin ding hang a, koikoi-a politics kalbi i suanna dinga i bul
kipatna hi vek ding hi. Tua banah UT leh Greater Mizoram vai result suah hun
ding kithei lo a, sawt lai ding bang hileh tua kikal sungin i ADC in sangpi-ah
i gam leh i minam hong na laam khin man ding a, i eimipih teng henkhawmna in
kizang khin man thei ding hi.
Tu-a i gen teng
panin Mizorama i ADC chih vai pen Mizoram bek tawh kisai ahih lohlam kilang
ahih manin leitung buppi-a Zomi ten i awlmawh huan ding kul a, i pankhawm
Hih i nawkna dingin
MIZO chih kammal a omzia i theih kulna khat om a, deihkaih theih a hihnate tan
tawm i gen ding hi.
Mizoramah eimi i
chih khempeuh PAITE hong kichih banah
British kumpi in
gam khat hihna min masa pen dinga a vawh Lushai hills chih pen hun bang tan
hiam a kizat touh hang, Mizoram pen Luseite bek gam hi loin Lai, Mara, Paite,
Hmar leh Ralte mite gam zong hi ahih manin phung bil khat’ min puak pen dik
kisa ngei lo hi. Tua ahih manin 1947, April 22 niin Aizawl kianga Muallungthu
khua-ah Paite simin Mizoram sung leh pua pan phung (nam) 46 palai paikhawm ten
minam min dingin MIZO kichih ding chiin pomna bawl uh a, tua pen India kumpi
in 1954, April 29 niin theihpihna pia hi. 1972, April 29 niin Union Territory
ngaha Assam nuai pan a kilakhiat tak chiang a gam min zong MIZORAM chiin zat
hong kipan hi.
Mizoramah Luseite
milip tam bel banga a langsak pen Lusei sunga lut Sailo leh Ralte (Galte) mite
hi a, hih phung nihte khanggui i
Mizoramah eimite
tam pen ding himah leng, hausate hun laia hong ukchipna, Lusei pau a laanna,
1947 kuma Mizo kichih ding thukimna leh politics sai i siamnop lohnate hangin
eimau gam teekah Peemta Tualteng tan i tang kha hi. Tua bang hi napi
mahin phung danga lut Sailo leh Ralte mite sim lohin zong Mizoram milip vekpi
pan eimi pen tu tanin 10% kipha gige dingin eilam in kiseh hi. 1921 kum
Census-in Lushai hills-a milip om 98,406 lakah 10,460 pen Paite mite hi a, tua
lakah mi 3,598 ten innkuan sungah Paite pau (mother tongue) na zang uh hi.
Kum 2001 Census in Mizoram milip 8,91,058
pha chi leng, tun (2007 kumin) Mizoramah Paite mi 1,00,000 kiim peuhmah om
ding chihna hi. A chil pek pana phung dang lakah a mangthang suak tampi om hi
kei lai leng tu-a sang kitamzaw tham ding hi.
Champhai sak siah (north) i compact area i chih hangin Paite khua leh mi gen
tham lo kichi zel hi. Ahi zongin i mi zah genloh i pau mahmah a zang lai
innkuan bangzah hiam chiat Mizorama khaw tengah a na ki-om vek phial hi.
Hih pen i dinmun a ginat loh mana dalh kihi a, ADC nei leng a huam
sung kibawh pah in, sawt loin i milip hong pung tou luai pah ding hi.
Hih
thute i gen deudauna in, Mizoram i gam hi a, i gamah i teenpih i sanggam Lusei,
Lai, Mara, Hmar ten neih nei thei khin uh a hihnate, India kumpi in North
East-a tribal-te amau leh amau vai kihawmna dinga ADC a tahna Indian
Constitution-ah
6th Scheduled
Provision vawhin guansa nei a hihnate leh Mizoram kumpi in Mizo a kipna dinga
a henkhawm nam teng lungkimna a khual ding kul a hihnate tawh kituakin
Mizoramah ADC i nawk pen kilawm lo kei a, malak i
siam naak leh ngahlahna ding om lo chih i deihna hi.
A tawpna dingin, mi
pawlkhat in ADC neih kulsa napi-in
ZOMI LUNGSIM PUA CHIAT NI
‘Zomi in deidan nei lo’
--------------
|