|
ZOMI-AH CIAHKIK NI
- J. Thang Lian Pau |
June 22, 2006
Zomite i lungsim leh i
neihsa niam lai lua ahih manin i buaipih zong neu den pah hi. Pawlkhat in
nam banga a ngaihsut uh beh bang pen Mikang ten 'family' na ci uh hi lo hia maw?
Gam nuam, minam eenhuai i cihte pen kithutuah ding a hanciamna uh pan hi.
Ei kithutuah sawm loin, mailam dongah kiphinphin mawk leng kua tengin i thuak
tam? I vekpi in hi ding hi. Tua ahih manin a kua mapeuh
in Zomi sungah 'aktui dopin kidawm ciat ni.'
Lungsim tuam i puakna pen i sisan in a na khanpih man leh mimal tunga lungkim
lohna hang peuh hi zel hi. Khanglui lungsim kongvang hilo, kongvang thak
pan daak sin dih leng - Nam khat taktak i hi hi.
Zomi sungah i lungkim khit loh manin bangzah takin suppih i hiam? Gam
tuamtuama om Zomite lungsim kikhat hi leng bangzah takin a kimeetpih tam?
I kithutuak loh manin i vekin thuak i hihlam zong phawk ciat ni... Manipur
bangah Ciimnuai suak teng lung kituak hileng Gam kinei khin ding a, tulai taka
India kumpi tawh kihonaah zong hong dalpi pen lungsim tuam tek i puak man hi.
Kua'n thuak? I vek in!
Tulai taka Zomi a kicite, Tedim a kicite a Zomi ngiat, a Tedim ngiat a nam tuam
hi lo a, i beh i phung ciat pana mi vive ahi uh hi. Amau zong kimakaihna
lamah perfect ding om thei nai lo a, tuate tawh kimuhkhialna i nei zongin
lungsim tuam puak pah ding hi lo hi.
I vekpi a i kilom ciang NAM KHAT hi zo pan a, politic pen Nam tawh sai kul ahih
manin ZOMI sungah kalsuankhawm in, tua nuaiah a pil pen, a hau pen, a thunei pen
(khuak kidemna, thatang hi loin) hih kidem ni.
Zomi hi keng, Tedim hi keng i cih ciang i lawmte nuam mahmah ding uh a, hong
pawlbawl sawm pah ding uh a, hong deihsak takpi zong bang bang pah ding uhi.
Ahi zong i theih loh kalin hong nuihsan ding uh a, hong thupi muh taktak ngeilo
ding uhi.
Mailamah mi ann kineekpih thei tuan hilo ding ahih manin a hun om laiin i lou
mah khoukhawm zaw phot ni.
Tua hi a, leitung mun tuamtuamah kua teng Zomite kilungtuakna dingin hanciam,
kua tengin toknok cih pen khangthak ten hong thei den ding uhi.
Zomi kilungtuakna dinga a seemte zahtaakna pia ni.
JTLP
–––––––––––––––––––––-
Jun 23, 2006
Ci lailai leng:
I thu pai laitak tawh kisaiin Sia Khen, Khaipu, Suanpi te thugen angtang mahmah
ing. Amau zong Zomi/Tedim nuaiah beh leh phung nei mah hi ding uh a, zong
kibang lo ding a, kei zong hi seem in, ahi zongin lungsim khat kipua thei hi.
NUAM NGIAT, TAWLDAM NGIAT AI VE.
Sia Khen cih bangin
pawlkhat in nam a cih Paite, Saizang etc cihte 'Pau tawh khen theih hilo, beh
tawh zong khen theih taktak hilo hi.' Tua banah zi leh pasal in a
kilatuahte hilai hi hang. Kei bang ka neu laiin Khampatah omin Zo pau bang
siam
mahmah ing a, a pau ka siam manin maw, ka siam nawn loh manin ka hihna a kikheel
ding?
Bang ten i gen zongin 'i beh i phung nusia ni, i pau nusia ni' cihna hi khin lo
a, i mimal ading, i innkuan ading, i khua ading, i pawlpi ading, i beh i phung
ading i hanciam theih zaha i hanciam kawmin minam min i puak theihna ZOMI gamlat
sawm kei ni, ken a ci nuam hi ing. Pau khat bek zangkhawm ni, lai khat bek
zangkhawm ni cih hi khin loin zattang theih i pau i laite phungvuh kawm ni,
gamlat sawmkei ni a ci hi lai ing.
ZOMI ka it zahin a sunga
hiang tuamtuam Paite, saizang etc. ka it hi. A zia a tong teng uh zong ka
it hi. Tuate ZOMI thupitna hi khin hi. Kepcin ding vive hi.
Minam vai pen leitung nuaiah Myanmar leh India min tawh i kalsuan kul a, Myanmar
nuaiah Chin State (a min a kikhel mateng) min i kalsuan kul a, Chin State nuaiah
ZOMI/Tedim/Ciimnuai min tawh i kalsuan kul hi. Zomi nuaiah i phung, i
khua, i veng, i innkuan cih bangin kikhil suksuk ding ahi hi. Chin State
genloh Kawlgama mualtungmi teng pangkhawm in Kawlte i lok zawh nang baihlo ahih
lai takin Ei teng i pankhawm keileh Chin State ciang bek zong bun zolo ding hi
hang. Kuan thuak ding? I vek in! Pangkhawm taktak leng gual tung
tuang lah hetlo ding hi hang. Kuan hamphatpih ding? I vekin e!
Tua hi lo a, thu tuam vat tek sawm in, lawhcing tek hi leng zong i gamtatna toi
mahmah ding a, a mihing kicing lo ding, khaw lian khaw thupi om zo lo ding, i
hauhna i pilna zat nang omlo ding hi. Sum 100000 pen khawta ah kizang thei
ding a, Sum million 50 pen gam khat khawpi loah zat theih loh ding hi.
Tua mah bangin doctor khat inn 20 khawng omna khuaah om zolo ding a, Scientist
hiam super specialist hiam khat pen State khat hiam, gam bup ciang bekah kizang
thei ding hi. Mihing 10000/20000 khawng bek lakah laibu, thukizakna gina
ngei lo ding a, lasiam mahmah a om zongin sup lawh hi den ding hi.
Tua hi a, gam nuam, minam thupi suahna dingin mihing kaihkhop theih teng i
kikaihkhop kul hi. Mihing million khat zong tam lo hi. I gam neu hi.
I HAU SEEMSEEM, I PIL SEEMSEEM LEH I GAM I MI HAWMTHAWH SEEMSEEM DING HI HANG.
Chin State ah a tawm thei penin nam lom 4/5 bang ki-om a, a pangkhawm siam ten
innteekna tang ding hi.
Zomi sunga hiang khempeuh kuamah deidan nei loin ka itna kibang hi. Kua mi
kua khua cih omlo a pil a siamte, a haute, makaih siamte hong tungnungin hong
innteek lel ding uhi.
Beh leh Phung vai tawh i kiphin ciang, mi hong za uh ahih manin kei ka maizum
lua hi. Tua dan ciang mi hih toi vai lua hi lo maw??
ZOMI in hong pet ngei lo ding hi. Lungkim lohna nei i omleh Zomi in hong
hehsak hi loin, mi kua hiam khat khawng hizaw kha ding hi. ZOMI pen tua pa
aa hi loin I VEKPI aa hi.
Sau ta zawzen in, hih i gen ciang panin A PIANGTHAK, TECI PANG THEI i omleh
kilungdam mahmah ding hi. Tua dingin i biak kibang Pasian in hong siam ta
hen...
Itna tawh,
JTLP
–––––––––
Jul 1, 2006
Zomi in hiang nei tham mah ei. Beh leh phung i cih duahduah sanga kam
kilawmzaw ahih khakleh cihna hi. Singkung tawh genteh leng hiang leh teh
nei singsengte etlawm in, a hiang leh a teh ten a sep ding uh seem lo a, a pulh
khit lai uh etlawm het lo hi. Tua mah bangin a phung nget leh tua a hiang
leh a tehte nungta thei tuanlo hi. A hiang om i hihna kipompih vet in,
kungkhat i hihna thei gige in, pangkhawmin, a phungpi in dom/pua in, a teh ten a
nuntaakna ua kisamte kaikhawm loin om keileh tua singkung bangzah takin kilawm
ding. Meh zong sabuai tungah nam tuamtuam kilui ziahziahleh nuam deuh se
hilo a hiam, peuh ci ing.
ZOMI pen a ZOMI bekbek hi loin, Zomi kicih ziau tawh a hun hi loin, lung
kituahna etsakna, lung i kituak ding i deihna hizaw hi. Zomi i kicih khit
hang lung kituak kei leng khiatna nei lo a, a minpen a nihna hizaw hi.
Zomite lung kituaklo i cihcih zong hi khin samin ka thei kei hi. I
sanggamte bangin i mi pil i mihaute politics huang sungah meetna om kei mahleh
hong lut le uh hen la, hong makaih le uh kaihlah om sam kei ni.
Khatveivei ngaihsut thei zel ing. Luseite cihloh mi pil mi siam hau pen
mah hilo i hiam? Hau lozaw i hiam? Politics huang sungah tua dan
tawm lua hang a, hong kizatnoploh man hiam? I sanggam dangte zong a kituak
hi sam loin politics sungah ma khuat mi 4/5 khawng in a makaih man hi peuh sa
ing.
Sia Cin, na lai ngah ta ing ei. Monday ciang na vaan pah ning ei.
J TLP
––––––––
Paul Khaipu <paultkkhai@...>
wrote:
Guaite,
Mimal muhna hong kum pong ing.
Zomi tawh lungkim lel leng thusiang veh aw.
Beh min, khua min leh gui min zuitek ni cileng minam tam i nei ngel kei dia maw?
Tulai ei dinmun tawh minam isak khakte leh minam i cihte in Minam min taktak ahi
Zomi i branches(Akakhia) vive hilel ngel hi.
Zomi tawh i lungkimtheih kei leh bangdang tawh zong lungkim thei dingin lametna
omtuan kei. Zomi in ding kei leng zong minam i hihna kiciantak in bangtan minam
khatin dingzo ding kisa i hiam?
"Zomi" ah ciahkik ni. "Back to the Bible" akicihdan phial-in "Back to Zomi" cita
ni. Beh leh phung, gui minte ei sung ciat ah zangh lel ni.Ahizong mite tungah
Zomi i hihna taangko sawm ni.
P.S: Zomi sungah mipil tam nei semsem hang ci-in i nuam leh akhang masasa
beltuam bawlnuam vive hidan ve hang. "Pil semsem leng kihai tektek zaw" cihdan
maw eipawl?
Kilemna alunggulh,
Paul Khaip
Sydney
–––––––
|