- H. Zaneisang, Rengkai,
Churachandpur
Inpumkhatna atan Mizo tawng tih thupui
hmanga Lian Kunga article, Aizawl Post February 17, 2006 edition-a
chhuak chungchangah khan sawi ve duh tam tak ka nei a. A vai chuan
sawiseng lo mah ila, ka sawi duh tam tak zinga tlem azawng ka han
ziak ve teh ang.
Kei hi Hmar (Mizo), Mizorama piang leh seilian ka ni a. Engtiklai
mahin Mizo ka ni lo, ka ti ngai lo. Hmar tawng ka hman avanga
Duhlian tawng hmang ten Mizo tak tak i ni nange ? i tawng a va pai
ve min tih mai vanga ka Mizo nihna hi bo mai thei pawh a nih loh
hmel. Chutiang bawkin India ram state hrang hranga cheng, tawng
hrang hrang hmangte hi Hindi tawng an hman loh mai vangin Jndia mi
an nihna a bo chuang lo bawk. A thu ziak atanga.chiang taka lang chu
Mizoram chhunga cheng Hmar/Paite/Pawi etc mahni tawng hmangte hi
tihluihna (force) hmanga Mizo tawng (Duhlian) hman luihtir;
Association hrang hrang, HYA, HSA, YPA leh a dang dangte hi sawrkar
leh YMA/MZP te chakna leh tharum hmanga nuaibo chu ziaktu duhdan a
nihzia chiang takin a hriat theih a.
Magazines leh Daily paper hrang hranga Lian Kunga articles ziak ka
lo chhiar ve thin a. Tuntuma ziaktu pawh hi IAS val Lian Kunga kha
ni ngei turah ka ngai a. Chuvangin India danpui hnuaia tawngdialect
hrang hrang humhalh leh tihhmasawnte, India mi tu pawh, thliar bik
leh duhsak bik nei lova an Fundamental Rights humhalhsak chu a hna
(duty) a nihzia chu a hai em lovang chu maw? Nge, he article ziaktu
hi mimawl High School pawh rap pha lo Lian Kunga dang zavk ziak?
Mizo hnahthlak hnam hrang hrangte tawng zinga lar ber leh thang chak
ber chu Duhlian (tuna Mizo Tawng kan tih tak ber) hi a ni tih chu
tumahin kan hnial awm love. Tun atanga kum engemaw zatah phei chuan
Zo hnahthlak tawng dangte phei hi chu political safeguard an neih
loh avangin an la ral ang a, tuna Mizo tawng kan tih tak ber (Duhlian)
hi Zo hnahthlak hnam hrang hrang ten kan la hmang vek ang tih chu
rin dan tlangpui a ni. Amaherawhchu, heng Mizo tawng dangte hi by
force-a tihbo chi chu an nih hmel loh. India ram hmun hrang hrang hi
ka tlawh ve tawh a. Khawi hmunah pawh Hmar tawng hmang an awm chuan
Hmar tawngin ka bia a, tumahin Hmar tawngin tawng suh, Hindi/Telegu/Kanada
etc tawng hmang rawh min ti ngai lo, Mizoram ah chauh lo chuan.
Hemi chungchang hi ka han umzui hlek teh ang. Hmar tawng tih lovah
chuan Mizo (Duhlian) tawng hi ka tawng thiam her a ni a, a thluk ka
pai deuh tih mai loh chu subject-ah pawh B.A. thlengin ka zir
tluanchhuak ve a. Tunhma kum 20 vel kalta atang khan Hmar tawng tiam
lova ka tawng hman tam ber chu Meitei tawng ni mahse chaw nghei
lohna tawk bak ka hre lo. Thiam lo tak ka ni ringawt. Mahse an tawng
ka thiam loh avangin Meitei pakhat mahin min la nuihsawh lo. Mizo (Duhlian)
tawng erawh keima tawkah thiam ka intih ve tehlul nen, Mizoram
chhungah erawh tawng pai deuh avanga innuihsawhna leh inhmuhsitna
vawi duai lo ka tawk tawh. Kei chauh ka nilo, Mizoram chhunga cheng
Awze tawng hmang kan tih hote hi chuan kan tawk theuh tawh awm e.
Mizorama cheng Duhlian tawng hmangte hian Awze tawng hmang chu Mizo
nia kan ngaihloh zawk avang hian, mi tam tak chuan Mizo intih chu
harsa an lo ti pawh chu a ni mahna. Tin, Indian Citizenship neite
chu India ram hmun khawilaiah pawh an chengin an khawsa thei a.
Rambuai laia Mizo inti duhlote pawh Mizorama an chen khap theihna
pawh a nei lo tih chu Lian Kunga hi a hrechiangtu berte zinga mi a
nih ka ring. Tuna Mizorama chengte pawh hi Mizo an ni vek lo bawk.
Tin, Lian Kunga hian “India ram khawi khawi emawah chuan tam takte
chuan Mizo ni duh lovin an inti hrang a, a hrang a hraiin an inkhawm
daih thin” tiin a ziak a. Mahni pianpui tawng lo na na na chu,
Pathian thu ngaihthlak leh sawi nante a lo har a. Tawngtai lek phei
chu har tak a ni. Kei, B.A. thlenga vernacular subject-a zirchhuak
mahin har ka tih chuan, a zir ve lote tan phei chuan tui har tak tur
a ni. Mizo tawng kan tih tak ber hmangtute pawh hi, India mi an
intih loh vang ni lovin, tawng khat hmang an nih vang zawkin India
ram khawpui hrang hrangah pawh an inkhawm hrang zawk niin kei chuan
ka ngai. Hmun khata cheng si mahni pianpui tawng hman luih theuh a
that lohzia Lian Kunga hian a sawi a. Bihar rama an chen/awm laiin
an chhungkuain Bihari tawng an hmang mai thin em aw?
Indona emaw, natural calamity hrang hrang vang emawa raltlante chu
kan unaute an nih kher vang emaw ni lovin, an harsatna hriatpuia lo
chhawmdawl leh tanpui chu sawrkar leh mipuite mawhphurhna a ni tih
chu Lian Kunga hi a hrechiangtu berte zinga mi a nih ka ring a. Tuna
Hmar raltlan Mizorama awm mekte hi, an chenna hmunah him tawh lova
an inhriat tawh chuan an him theihna hnai ber state chu Mizoram kher
ni mah suh se an nunna chhanhim turin an tlan ngei tur a lawm.
Tihtakzeta lo hmangaihtu an unaute awmna Mizoram pan theia an awm hi
an tan vanneihna chungchuang a ni. Hmar raltlante chunga hetiang
rilru tenau lek pu a nih chuan IAS a tana tlak lo ber niah kei chuan
ka ngai. Hetianga kan unaute tam tak manganga an tlanchhiat lai hian
Lian Kunga hi Aizawl D.C. a lo ni palh ang tih a hlauhawm hle mai!
A thu ziak atangin Lian Kunga hi Mizo hnahthlak hnam (clan) hrang
hrangte karah inngeih lohna leh inpumkhat lohna chi tuhtu a nihzia
chiang takin a lang thei a. A chhan chu Mizoram chhunga tawng
(dialect) hrang hrang leh Association tenaute chu tharum hmanga khap
leh tibo turin sawrkar leh MZP/YMA te chu a fuihpawrh (instigate)
avangin. A thu ziakah hian a ding nghet ngam chiah em ? Lian Kunga
hian a nihna leh a hna chelh diktak nen han insawichiang leh teh se.