Mizoram Paite Tribe
Recognition lopna, Mimbunga
Pu Muana Hangshing
President, PNC, Mizoram Hqrs. &
Chairman, Mizoram Paite Tribe Recognition Celebration Committee' thugen
Pu Chairman,
Zahtaakhuai Chief Guest, Guest of Honours, Distinguish Guests leh
Nam ittu hong paikhawm tengteng tungah, hiai hun poimawh takah
dinmun sangtak na hon luahsakna uah ka kipaak a; mihingte
deihthusama lem i geelte Toupa’n hon lemsakpihin hiai hun i zang
thei a, i biak Pathian kiangah leng kipahthu i gen ngal hi hen la.
Namte bawlpa in i namte kepbitna ei khutah a nga a, huaimah theiin
makai masa ten nam kivaipuakna hoihtak, tup leh ngiim kichian tak
tawh hon pi ua, Zomi nam sunga Paite kichite adingin Paite National
Council(PNC) bang a na bawlin, Zomi mun tuamtuama khenzaaka omte
gawmkhawm bang, Mizorama omte adinga vaihawmna kichian neih bang,
India Danpi sunga nam khata guanluutte bang tup leh ngima neiin hon
pi uh hi.
Tu-a i lawhchin, kipaka i lop, PNC thiltupte laka khat tungtangah
leng, a chituhtute panlaakna, a tawmtute kuhkalna leh a paaksuang
thei ding khopa semgimtute sepgimnate Toupa’n hon vualzawl a, tuate
ziaka lawhching lel i hi, chih i theih a poimawh.
Hiai i lohchinna dinga chituh dingin April 10, 1980 in Teikhang
khua-ah makai tuamtuam mi 17, khaw 6 pan paikhawm ten Mizoram Paite
Organisation (MPO) a na phuan ua, tua-a mawhpawtu dingin Pu L.
Thangzakap, President; Pu Phungkhai, Vice; Pu Dalkam, Secy.; Pu
Hnunlian (L), Secy.; Pu K. Thangzalian, Treasurer leh Pu Thangthui,
Fin. Secy. baanah Executive Member ding mi 29 a na guang uh hi. Hiai
MPO Conference nihveina Oct. 16, 1980 a neih in India central kumpi
lam nawka nasemtu ding Action Committee guang in, tua-ah Chairman
Dr. H. Thansang, Secy.; Pu K. Vungzamuan, Treasurer; Pu Chalthiang
(L) banah member mi 7 a na guang uh hi. Hiai MPO mina theihbang
tawka kalsuan ahih nungin, kum 1991 a Paite Nam Khawmpi Lian in PNC
a kivaipuak ding i geelpuuk bangin, hiai MPO maban pen PNC in
bawhzui in, tuni-in hiaibang dinmun i tung hi.
Mihingte eima theihna, pilna leh siamnaten bangtan mah hontun zokei
a, eite bangmah hilo, theilo, pillou leh siamlo ihi, chih i kitheih
a, Pathian pina lo tawh bang-mah tan tung zolo ihi chih i theih a,
Pathian i hon sap chiangin Amah a hong pang sek ahi. Tua i nam
nasepna-ah leng, kum 1980 pan i malaknate lawhching mai dinga
ngaihna i nei sek a, mipite i hong lungkiak a, ei haatna-a bangmah
hih theilo i hihlam i kiphawk a, Pathian i honsap apan hong lamzang
thei pan hi. Huai hilo hileh, kum 1980 pan 2000 tanah leng SC&ST
tungtang Constitution Amendment ngavei tak om a, tuate-ah leng tel
tuak ahi.
Mipite leh makai ten theihbang tawka pan i laak nunga leng lawhching
zolo a, mipite i lungkiak a, ei leh ei leng kimuang zolo-a i om
nungin nam neipa Pathian i sam a, “Toupa, koumau theihna in zaw ka
namte ka kipi zo kei un, lawhchinna ka tun zo kei uh hi; tanglaia
Israel-te na pibangin ko na mite hon pi in,” chia Toupa i honsap
chiangin, Toupa hon dawnna a hong tung a, “Toupa’n, ken Paite namte
kon recognised khin thamta a, nou na hon recognise hoih nuam kei uh
ahi zaw; kei kiangah na vui nuam dekdek ua, leitung kumpi’ recognise
ngen na hi ua, na leitung kumpite kiang uah vui ngam le uchin, amau
tungah ken na sem thei ka hi” chih ahi.
Huchiin, Toupa’n i makaite tungah lemgeel siamnate bang hon guan in,
vanzat ding bang a honpia a, India kumpi-a vuivaina tutna mun
Paliamentary Committee on Petition-ah September 25, 2001 in
vuivaina thu hontun ua, Hiai Committee in a saitu Ministry of
Tribal Affairs-ah thu pe sawnin, hiai Ministry in Department
tuamtuam, Registrar General of India, National Commission for
Scheduled Cates & Scheduled Tribes leh Mizoram kumpite-ah thu hon
kaikhawm in, i vuivaina tungah amau hihding a neih bangbang uh hon
hih ua, hiai tungtanga a comment uh March 7, 2002 in Paliamentary
Committee on Petition-ah hon pelut uh hi. Huchiin, hiai Committee in
Union Cabinet pompoh dingin petou nawn pah hi.
Union Cabinet in June, 2003 in hon pomsak a, huai dungzuiin India
Parliament Monsoon Session, July-August, 2002 sung ah Augt 2, 2002
in a Bill ki pawlut a, himah leh, gamsung buainate ziakin genkhawm
manlohin om hi. Huchiin, Parliament Win-ter Session, Nov-Dec, 2002
sungah Dec. 18, 2002 in Lok Sabha-ah genkhawmin Passed a hong hi
a, Dec. 19, 2002 in Rajya Sabha-ah genkhawma Passed a honghi nawn
hi.
India Danpi sunga Scheduled Tribe list (Mizoram) ah Nam 14 oma
record ahi a, tu-a recognize i hih thak tawh kizuiin ei nam pen
Serial Number 15-na-a telh ahi a, kuamah nuaiah i om kei a, a tuam
liauliau-a Recognised i hi, chih leng i theih ka deih hi. (The
Gazette of India, New Delhi, Wednesday, January 8, 2003; Registered
No. DL. 23004/2003)
Hiai recognition i ngetna tawh kisaiah zilkhiak ding bangzah hiam a
om a; nam nasepna himhim ei deihbang hehu-a taangtung theilo ahi
chih bang, tha leh zung, sum leh pai tampi sen ngai ahi chih leh,
PNC ihih nunga pan i laakna-ah leng PNC thu leh la leng ngai poimawh
zolo, Com-mittee leng ngai poimawh zolo phialin i om a, makaite hong
zinvaak chianga leng a na simmawh bawl a, “PNC ah ka om nawn kei uh;
banga na hong hihlai uh,” chi-a hon na koubang om mahleh, hiaibang
dinmun aleng lungkiat loh ngai ahi.
Himahleh, thil himhim a lawhchinna dingin thuakzawhna bang a ngai a,
gentheih leng huam a ngai a, kipiakna taktak tawh, neek taang leng
nam adia phal a ngai a, ngawl zeuhzeuh bang leng khawk sakloh bang a
ngai hi. Ei adinga meetna zonna-a nam na i sep chiangin i lungke sek
a, hiaibang ihih leh bel lungkiak leng baihlam mah ahi.
A taangpi thu genin, tua i nam makaite hon pi danah theihsiam ding a
om; a taktak gam tung lopi-a mipite su thatho a, mipi lawpna
lemtanga zanga mahni angma khuatna lamin honpi kei ua, thil hiding
ngei leng a tak muhding a omma in a genkhe mawk kei ua, hiaibang
kipina pen hamsa salo leng ahi tuankei ua, muhdah leh simmawh leng a
thuak ua, himahleh, Jesu Kris ngei leng ami Juda ten hichi khopa a
bawl nungun leng amau tatna dingin a hinna a pe lai bangin; i nam
makai ten leng nam ading ahih naak leh chiin athuak hamham uh ahi
zaw.
Nam ichih leng paakzu nei bang deuh ahi a, paak in leng zu aneih
laiin ittu leh ngaitu a hau a, zu aneih loh chiang bel bawmtu, kemtu
ding leng mu zolo sek mah ahi. Ei lawiin nam i paaksak hun bel kum
nga hal khawng ahi deuh a, vangphatthuai takin tukum hi i nam in
ittu a hauh kum leh nam i paaksak kum ding uh abang a, a kipahhuai
mahmah. Makaite tawlna leng i dawn zangkhai ngei dingun a ginhuai.
Hiamhaleh, hiai hun ahi nam mipite adia pilvaan a ngaih hun, Jesu
in, “Ka dangtaak in tui nawn pia ua…” a chih bangin nam a dangtaak
chianga tui pete nam in a phawk leh phawkloh bang leng a honglang
ding a. Tua nam it-a hong kigen ten i nam a dangtaak in tui ape na
uh hiam? chih leng i ngaihtuah ding ahi.
Tua i latdan-ah khenkhat in Election lamah i ngaihsutna i zang
mahmah leng ahi thei. I zang ding mah leng ahi. Himahleh, nam maban
ding khuala nam vanzat ding taktak hi dingin bel eilawi MLA hiam hih
thil thanophuai lawmlawm hiin alang kei. Huchi hilo a, i nam mipi
ten leng vote nei hi ven, amau vote zangin MLA leng ahih theih chih
lama ngaihtuahna in ahih leh, nam na-sepna taktaka panlak sawmna
ahihloh ziakin thil thalawphuai leng a nahi kha thei hi.
Hiai tawh kisaia i theih dinga poi-mawh mahmah a om: Tu kum kia-in
i nam a hehphuai-in a ithuai kei a, hun sawt peka pan i nam in kemtu
leh ittu hih a poimawh chih i theih a, tu-a nam ittu a hong kigenten
chik laiin a nam a gentheihpih in, anam adingin thuakin kal asuan a,
i dinmun chiat etin nang bei leh amau bei percent-in koi a tamzaw
a. I nam sanga koi political party hiam deihtel masa a, tuate
vanzata neia i nam pen a behlapna ding lela hong zang ahi uh hiam?
chihte i telchian a poimawh hi.
I maban hongpai dingah i nam in sep ding poimawh mahmah bangzah hiam
i nei a, tuate laka nih i taklang ding:
Khatna-ah: India Kumpi’n hichi lawm-lawma a gam sunga kitaina,
kinakna leh helna omte bangchi-a vaivensak ding chih a ngaihsun a,
tua a ngaihsutna pan gam kivaipuakna puahphat kulin thei a, tua
dinga a mite lungkim lohnate kan a, amau deihna ahi thei tantana
tangtunsak ding ngaihtuah hi. Tua ahih theih nangin ei lakah leng
India kumpi sik leh tanga palai ten thu hong kan khin ta ua, India
kumpi’n i haksatna a theikhin ta hi. Hiai Betsaida diil kitawh lai
hun banga hun hoihah India kumpi hotdamna luipi-a kidiahna hunah ei
zong kidiah ngei leng, chih i ut a, kua-a i taanga gen ding a, kua-a
i taanga i sawl ding?
Nihna-ah: Unau Nagate leh India kumpi kihouna in, unau Meiteite
mitnauta sawk kha a, tu-in unau Meiteite mit sip mahmah chih i thei
hi. Amaute mitsip in a baan uh a hon vai ding ua, huai huna hon vai
khakpi pen ding uh eilawi ihi. Huai hun chianga bang chi-a kiveng a,
bang phaw zang a, kua tungah a mawh i khusak dia?
Hiai ten i innsung hong lut veve ding a hi a, i ngaihtuahna leng i
letsak deuh a ngai hi. Innkuan leng i kinak a, i kisiat leh mite’n
hon zahtaaklo ua, inntuama om leng i ki-it a, i kihuai siam leh
mite’n hon zahtaak mai uh ahi. Mun tuamtuama om Zomite leng eimau
kia-in kuamah i dingkhe zo tuankei ding, chih i theih a poimawh hi.
Unaute aw, a tawpna dingin hiai ka gen nuam hi: Gam leh Nam ittu in
minphat a sawm kei a, minsiat leng a lau sam kei; ama sia leh pha
theihna tawh na asep pen den chianga ding ahi, chih thei in, hinna
kepbit ut zenpi-in sihna lampi a zui ngam a, melhoih sangin minhoih
ateel a, thudik gupngamnate ziakin bangkim ahuam ahi zaw. A
ngaihsutna-a om semkhe dingin bangmah a kidaalsak kei a, tua in kal
a suansak a, a phak chianga dik, hoih leh fel hia a theihte a gum a,
meetna ding a en kei a, a supna ding leng a kidaalsak sam kei.
Thupinate taisanin dikna lampi kawchiik azui a, ginomna leh
simmawhna guamah thuakna Inn leng aluah ngamzaw hi.
Hiaite thei gige kawmin, Pathian nei nam i kichih ngal leh, nasemtu
thaman mutaak chi-a i thugin in hon hilh muang ngamin lametna tawh
mailam nawtin kal i suan ding uh. Nam neipa Toupa ahi a, gam leng
Ama-a ahi. I biak Pathian i suk lungtun naak leh agam sunga thilhoih
om tengteng ei ading ahi, chih thei in, tawlnga loin panla tou zeel
ni.
‘PNC Dam Sawtin, Ma Sawn Zel Hen’
Ka kipaak«